شکست درمان ریشه
تشخیص شکست درمان ریشه از روی علائم بالینی و رادیوگرافی صورت می گیرد.
علائم بالینی شامل درد، تورم، فیستول و خروج چرک و علائم رادیوگرافیک شامل رادیولوسنسی پری اپیکال و یا افزایش سایز ضایعه در رادیوگرافی های کنترل با فاصله زمانی می باشند.
در مواردی که درمان اولیه ریشه با شکست مواجه شده باشد، باید درمان مجدد و یا جراحی اپیکو صورت گیرد. میزان موفقیت جراحی اپیکو کمتر از درمان مجدد است اما مواردی هست که نیاز به اپیکو وجود دارد.
آنچه که در درمان شکستها مهم است انتخاب نوع درمان است. اینکه دندان، ریتریت شود یا جراحی و یا اکس؟
برای افتراق بین نیاز به درمان مجدد (ریتریت یا ری اندو) یا جراحی اپیکو به موارد زیر باید توجه داشت :
- اگر دسترسی کرونالی به دندان وجود باشد، درمان مجدد ارجحیت دارد.
- اگر اکسس باعث ایجاد نقص غیرقابل جبران در رستوریشن و یا باعث افزایش ریسک شکستن دندان شود، جراحی ارجحیت دارد و یا اینکه درمان مجدد صورت گرفته و بعد از آن رستوریشن تعویض شود.
- در صورت وجود فیستول دهانی، صورتی و یا بیماری پری اپیکال حاد، جراحی ارجحیت دارد.
- اگر ورود به کانال ریسک داشته باشد، جراحی ارجحیت دارد.
- در دندانهای با وضعیت پریودنتال ضعیف، درمان مجدد ارجحیت دارد زیرا با جراحی، نسبت تاج به ریشه به خطر می افتد. هرچند که گاهی دندان آنقدر مشکل پریودنتال دارد که کشیدن آن تجویز می شود.
- در مواردی که کانال اضافی باعث شکست درمان گردد قطعا درمان مجدد بهتر است.
- در مواردی مثل کرو کانال، کلسیفیه بودن و یا چند شاخه بودن کانال جراحی بهتر است.(اگر کلینیسین احساس کند که درمان مجدد ریسک آسیب به کانال را در پی دارد.)
- اگر کانال، آندر آبچوره شده باشد و یا شیپینگ کم باعث شکست درمان شده باشد، درمان مجدد ارجحیت دارد چون عامل شکست درمان داخل کانال قرار دارد.در این موارد اگر نیاز به جراحی هم باشد درمان مجدد پروگنوز جراحی را بهتر می کند.
- اگر کانال، اور آبچوره شده باشد هم گاهی می توان از کانال، گوتا را خارج کرد در مواردی که نمی توان، باید جراحی صورت گیرد.
- خارج کردن موادی مثل سمانها یا رزینها یا پست از داخل کانال گاهی با ریسک همراه است بر اساس آن می توان تصمیم گرفت که درمان مجدد صورت گیرد یا جراحی.
- فاکتورهای ایاتروژنیک مانند فایل شکسته، لج، پرفوریشن و ... از مواردی هستند که باید در نظر گرفته شوند، اگر بتوان از طریق داخل کانال درمان مجدد کرد که بهتر اما در غیر این صورت جراحی تجویز می شود.
- از نظر زمان و هزینه باید شرایط بیمار را در نظر گرفت.
- توانایی خود دندانپزشک از نظر تجربه، مهارت، تجهیزات و ... هم مهم است.
- گاهی اوقات دندانی که شکست درمان اولیه دارد از نظر میزان تاج باقیمانده یا وضعیت پریودنتال قابل نگهداری نیست بنابراین در این موارد بهتر است دندان کشیده شود.
- مواردی هست که قبلا درمان ریشه ناقص انجام شده وضایعه ای هم ندارد مثلا کانالی میس شده ، پاکسازی وآبچوریشن ضعیف و اندر یا اور اکستند و غیره و الان دندان نیاز به پست یا ترمیم یا کرون دارد، در این موارد چون بعد از انجام ترمیم یا پست تعادل میکروارگانیسم ها بهم می خورد ، احتمال اینکه دندان دچار ضایعه ومشکل شود بالاست لذا پیشنهاد میشود با اینکه ضایعه ویا فیستول و درد و... ندارد ، ابتدا ریتریت انجام بشود و بعد درمان رستوریتیو
منظور این است که حتی با اینکه هیچ علایمی ندارد، انجام ریتریت لازم است.
- در مواردی که ترمیم دندان دچار نقص و شکستگی شده و پوسیدگی یا لیکیج به گوتا رسیده باشد ریتریت الزامی است.
- اگر درمان اندو ايده ال باشد ولي دندان به مدت بيش از دوماه ترميم نشود ( حتي اگر پانسمان باشد) بهتر است درمان مجدد انجام شود زیرا احتمال لیکیج بالاست.
- گفته شده اگر دنداني به درمان اپيكو نياز دارد انجام درمان مجدد قبل از اين كار درصد موفقيت را بالا مي برد.
به هر حال تصمیم نهایی در مورد انتخاب نوع درمان با بررسی همه جوانب و در نظر گرفتن شرایط مختلف امکانپذیر می باشد.
مراحل درمان مجدد
1) اکسس
دندان نیازمند به ری اندو اکثرا دارای کراون یا پست است.
در مورد کراون باید تصمیم گرفت که کراون در محل خود باقی بماند و اکسس از روی خود کراون زده شود و یا برداشته شود.
هر کدام از این شرایط موارد تجویز و مزایا و معایب خاص خودش را دارد مثلا کراونی که لیکیج دارد بهتر است برداشته شود، گاهی اوقات طول بریج آنقدر بلند و یا برداشتن کراون آنقدر مشکل است که اکسس از روی خود کراون زده می شود، در هر صورت باقی ماندن کراون باعث فانکشن و زیبایی بهتر می شود هر چند که معایبی هم دارد مثلا تهیه اکسس را سختتر می کند.
اما اکثر مواقع تمایل به این است که کراون خارج شود.
واضح است که برای انجام درمان مجدد باید پست داخل کانال را در آورد.
نکاتی در مورد خارج کردن پست از داخل کانال:
- در خارج سازي پست بايستي ابتدا نوع آن رادر نظر داشت، آيا ريختگي يا پيش ساخته است و آيا پيچ شونده و يا فايبر است و....
- پست فايبر بايستي بوسيله پيزو يا فرزهاي مخصوص تراشيده شود، در این موارد، پيزو نياز به آب ندارد چرا كه گرمايي كه ايجاد ميكند به نرم شدن ماتريكس بين فايبرها کمک می کند.
- پستهاي پيش ساخته فلزي و پست ريختگي را با التراسونيك و بازحركت بر خلاف عقربه هاي ساعت دور هد پين و با صبر و حوصله زياد مي توان خارج كرد، در این موارد حتما آب فراوان براي جلوگيري از گرم شدن استفاده شود، البته بستگی به طول و فیتنس پست هم دارد.
2) باز کردن مسیر کانالها
برای انجام درمان مجدد باید گوتا، سیلر، فایل شکسته و ... را از داخل کانال ها خارج و کانالها را مجددا پاکسازی نمود.
برای خارج کردن گوتا از کانال به موارد زیر توجه داشته باشید:
- کلروفورم خیلی کمک کننده س بویژه در مواردی که گوتا خوب پک شده باشد قسمت های بالای کانال را هم می توان با هیتر و یا گیتس و پیزو البته با احتیاط، خالی کرد.
- اگر گوتا اور باشد بهتراست كلروفرم در قسمت اپيكال استفاده نشود تا بتوان بدون نرم شدن گوتا آن را قلفتی درآورد.
- فايلهاي روتاري جهت اين كار مخصوصند وبا سرعت بالاي هزار استفاده مي شوند.برای استفاده از این فایلها جهت چرخش فایل را لازم نیست برعکس کنیم.
- خلاصه مراحل کار خالی کردن کانال به صورت زیر است :
بعد از خارج كردن پركردگي وشستشوي كامل بقاياي مواد، دندان ايزوله می شود، سپس با استفاده از گيتس دو تا هر طولي كه مي رود بدون فشار، گوتاي كرونال خارج مي گردد. بعد، از گيتس سه باندازه نصف طول استفاده شده سپس گيتس چهار زير اوريفيس استفاده مي شود. حالا با استفاده از سرنگ انسولين كلروفرم به كانال منتقل شده واجازه مي دهیم گوتا نرم شود. با فايل شماره ١٥ همزمان كه كانال از كلروفرم پر است سعي به نفوذ به گوتا مي كنيم واين كار را تا رسيدن به اپكس ادامه مي دهیم. براي جلوگيري از عبور گوتا از اپكس ميتوان گيره اپكس فايندر را به فايل وصل كرد. ولي بايستي در نظر داشت دقت اپكس فايندر موقع درمان مجدد به دليل عايق بودن گوتا پايين است. بعد از رسيدن به اپكس وتاييد طول از فايل روتاري بیست شش درصد تا ٣٥ شش يا چهار درصد استفاده مي کنیم.
3) تکمیل درمان ریشه
پاکسازی و شکل دهی کامل کانالها انجام شده و کانال آبچوره می شود.
با تشکر از دکتر جعفرزاده، دکتر خواجوی، دکتر نارکنژاد، دکتر ترابی، دکتر بابلی، دکتر عبادی، دکتر مسجدی، خانم دکتر گندمی، خانم دکتر سالمی، خانم دکتر تجلی، و سایر دوستان عزیز